De macht van vervalsing

Door Rosanne Boermans

Het Prado Museum in Madrid weigert twee vermeende Jheronimus Bosch’ schilderijen uit te lenen aan het Noordbrabants Museum te Den Bosch, omdat het Nederlandse museum niet erkent dat de kunstwerken twee originele Bosch-schilderijen zijn. Twee weken geleden ontving de Spaanse kunstverzamelaar Eleanore de Sole nog 25 miljoen bij de schikking van een rechtszaak die zij had aangespannen nadat ze een neppe Mark Rothko had gekocht voor 8 miljoen. De macht van vervalsing lijkt soms wel groter dan die van een origineel schilderij – iets dat Han van Meegeren meer dan een halve eeuw geleden ook al wist.

Vorige week opende het Noordbrabants Museum een grote Jheronimus Bosch-tentoonstelling, waar alle topstukken van de hand van de kunstenaar de komende tijd te bewonderen zijn. Twee die eigendom zijn van het Prado ontbreken er echter: de Verzoeking van de Heilige Antonius en de Keisnijding. Waarom? Het Bosch Research and Conservation Project (BRCP) toonde na jarenlang onderzoek aan dat beide schilderijen, net als De kruisdraging van Christus (Museum voor Schone Kunsten in Gent) en De zeven hoofdzonden (ook Prado) niet door Bosch zelf vervaardigd zijn. En dat is natuurlijk niet gunstig voor de waarde van de collectie van het Prado.   

De drie schilderijen uit het Prado Museum die toch niet van Bosch’ hand blijken te zijn. 

Bosch -Verzoeking Kansas

Bosch, Verzoeking van de Heilige Antonius (1500-1510), Nelson-Atkins Museum

Ondertussen gebeurde het tegenovergestelde voor het Nelson-Atkins Museum of Art in Kansas City. Daar ontdekte het BRCP dat het schilderij De verzoeking van de Heilige Antonius (niet te verwarren met het gelijknamige schilderij uit het Prado) toch wel van de hand van Bosch was, en niet van een van zijn leerlingen zoals eerder gedacht werd. In één klap had het museum een onbetaalbaar topstuk in huis, dat direct verhuisde van de kelder naar de expositieruimte.

 

Rothko -vervalsing

De nep-Rothko door De Sole aangekocht

Natuurlijk is het geen verrassing dat originele schilderijen flink wat kunnen opleveren, lees onze blog De prijs van kunst er maar op na. Toch blijkt het niet altijd even gemakkelijk om een origineel van een vervalsing te onderscheiden, wat de tot tranen geroerde Eleanore de Sole pijnlijk duidelijk werd bij de aanschaf van haar  nep-Rothko. Gelukkig voor haar wist zij er nog een aardig slaatje uit te slaan: omdat ze een rechtszaak aanspande tegen de galerie die haar het werk had verkocht, eindigde ze uiteindelijk met 17 miljoen meer op haar bankrekening dan ze vóór het aanschaffen van de nepperd had.

 

vMeegren -Christus en de overspelige vrouw

Van Meegeren, gesigneerd Vermeer, Christus en de overspelige vrouw

Iemand die ook behoorlijk fortuinlijk werd van kunstvervalsingen was de Nederlander Han van Meegeren (1889-1947). Hij liet zijn eigen gebroddelde werk namelijk doorgaan voor echte Vermeers en Frans Hals’en. Hoewel,  ‘gebroddel’… Dat is wat kunstcritici er later van maakten. Jarenlang trapten ze met open kunstkennersogen in de vervalsingen die Van Meegeren hen voorschotelde. Tijdens de oorlog kocht ‘Reichsmarschall’ Hermann Göring een van die ‘Vermeers’, namelijk Christus en de overspelige vrouw, voor maar liefst 1.500.000 Hollandse guldens. Toen de oorlog eenmaal afgelopen was leidde een onderzoek terug naar Van Meegeren. Omdat hij niet kon vertellen waar het schilderij vandaan kwam zonder zichzelf als de maker ervan bekend te maken, zagen ze hem als collaborateur. En collaborateurs waren geen best lot beschoren…

vMeegren -Christus in de tempel

Van Meegeren, Christus in de tempel (1947)

Dus besloot hij zichzelf toch maar te verlinken. Tevergeefs – niemand geloofde dat die ouwe Van Meegeren het niveau van de oude meesters had. Om te bewijzen dat dat wel degelijk (soort van) het geval was, schilderde hij in gevangenschap en onder streng toeziend oog Christus in de tempel. Dat werk kon toen natuurlijk niet meer doorgaan voor een Vermeer… Net als zijn andere vervalsingen. Alhoewel niet iedereen daarvan overtuigd was; Dirk Hannema (1896-1984), de toenmalig museumdirecteur van het Boijmans Museum in Rotterdam bijvoorbeeld niet. Hij kocht in 1938 een van Van Meegerens ‘Vermeers’, De Emmaüsgangers, aan voor 540.000 gulden en bleef tot zijn dood volhouden dat het zeker geen vervalsing was. Zelfs toen hij met zijn neppe Vermeers uit het Boijmans werd gezet en verbannen werd tot directeur van het veel minder prestigieuze kasteel Het Nijenhuis in Overijssel – waar overigens momenteel een interessante tentoonstelling rondom de beste man is te zien.

vMeegren -Emmausgangers

Van Meegeren, gesigneerd Vermeer, De Emmaüsgangers.

Wat zijn Van Meegerens vervalsingen tegenwoordig nog waard? Dat is lastig te zeggen. De laatste keer dat een van zijn nep-Vermeers onder de hamer ging, namelijk Christus in de tempel, was in 1997. Daar leverde die toen wel mooi €165.000 euro op. Nieuwsgierig geworden naar al Van Meegerens vervalsingen? Bekijk het overzicht hier: http://hanvanmeegeren.webs.com/devervalsingen.htm.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s